Press Release AIPR - Nëna Terezë dhe Kalkuta Shkodrane

Prej ditësh publiku shqiptar është përfshirë në një debat shterpë nëse një bust i gruas më të shquar shqiptare, Gonxhe Bojaxhiu e njohur në mbarë botën si Nëna Terezë duhet të vendoset ose jo në hyrje të qytetit të Shkodrës. E konsideroj shterpë këtë debat pikë së pari sepse Nëna Terezë nuk ka nevojë për lejen e askujt për të zënë një vend nderi në çdo cep të botës. Aq më pak në Shqipërinë e saj.

Nga Alban Bala Prej ditësh publiku shqiptar është përfshirë në një debat shterpë nëse një bust i gruas më të shquar shqiptare, Gonxhe Bojaxhiu e njohur në mbarë botën si Nëna Terezë duhet të vendoset ose jo në hyrje të qytetit të Shkodrës. E konsideroj shterpë këtë debat pikë së pari sepse Nëna Terezë nuk ka nevojë për lejen e askujt për të zënë një vend nderi në çdo cep të botës. Aq më pak në Shqipërinë e saj. Ajo është një shëmbëlltyrë fatlume për shqiptarët, të cilët sot anë-e-kënd globit po vuajnë pikë së pari një imazh të rrënuar e të gjymtë prej mungesës së një tërësie tiparesh shoqërore pozitive, që u shkatërruan për shumë vite nën peshën e varfërisë, diktaturës, dëshpërimit dhe kaosit moral. Për këtë arsye unë mendoj se për këdo është humbje kohe dhe ushtrim i panevojshëm gojëtarie të provojë dobitë tona nga prania e Nënës Terezë në mjediset publike shqiptare. Ajo që duhet kuptuar nga kjo që po ndodh në fakt është diçka tjetër. A mundet dikush të përgjigjet përse disa burra – të cilët me shumë edukatë po përpiqen të ngrejnë një pyetje edhe pse absurde- dalin me këtë sugjerim kundërshtues? Së pari, Ministria e Kulturës mund të thotë se ka vendosur të ngrejë një shtatore të Nënës Terezë në qytetin e Shkodrës. Por pyetja ime e parë është: a është më Shkodra një qytet? A ka Shkodra rrugë ku mund të ecin normalisht njerëz dhe makina, a ka ajo ende një sistem të organizuar urban ku jetohet normalisht? Kam frikë se jo. Edhe pse Ministria e Kulturës do ta vendosë shtatoren e gruas së mrekullueshme në hyrje të Shkodrës, natën ajo shtatore do të zhytet në errësirë, si pjesa më e madhe e krejt atij qyteti. Nëna Terezë në hyrje të Shkodrës do të jetë për udhëtarët një paralajmërim se po hyjnë në një qytet po aq të degraduar sa rrethinat e Kalkutës, ku shkatërrimi ekonomik, social dhe harresa e shtetit sundojnë thuajse mbi 90% të popullsisë. Shkodra vuan sot një prej normave më të larta të papunësisë në vend. Eshtë e kuptueshme që investitorët nuk mund të shkojnë në zona ku edhe energjinë për makineritë duhet ta prodhojnë në mënyrë artizanale me kosto të trefishtë. Dhe natyrisht këta qytetarë të mbetur pa qytet janë varfëruar pa masë edhe në vizionet e tyre jetësore, ngase kanë shumë pak gjëra për të dashur dhe mbrojtur ende përreth tyre dhe jetës së tyre. Transcendentalizmi mbetet për ta një ekzistencë paralele nganjëherë parësore, një gjallim ndoshta më shumë në ajër sesa në tokë i qënies. Por edhe pse virtual, shpesh ai paraqet për këta njerëz dhe gjithë kategoritë e ngjashme me ta- realitetin e vetëm ku ata ende vlerësohen dhe trajtohen barazisht mirë: si njerëz. Muslimanët në traditën e tyre nuk janë refuzues, por gjithëpërfshirës. Profeti islam thotë për nënën e Krishtit - Marien (Mejremen) se “ajo është gruaja më e mirë që ka ekzistuar ndonjëherë”, ndërsa vetë muslimanët kanë në Librin e tyre të shenjtë një kaptinë të tërë kushtuar asaj, aq sa me humor, një prej dijetarëve të njohur islamë vëren se “muslimanët janë sipas këtyre gjasave, të krishterët më të mirë që gjenden mbi tokë”. A ka sens që muslimanët të kundërshtojnë praninë e imazhit të një gruaje tjetër, po aq të lartë për kombin e tyre dhe po aq të përkushtuar ndaj së mirës? Sigurisht që jo! Kundërshtimi i tyre në fakt buron nga frustrimi i gjatë njerëzor e social, pse jo edhe fetar. Fatkeqësisht mediat dinë të shkruajnë mbi deklaratat e ndasive fetare, por nuk shohin dot përtej tyre. (Gjithnjë ky qytet lagjet dhe varrezat i ka pasur të ndara, edhe pse njerëzit të bashkuar- më së shumti në vuajtje.) Provoni të flisni me këta njerëz - me ata që nuk janë as anëtarë shoqatash islamike dhe as personazhe mediatike, madje as besimtarë të ngultë islamë - dhe do të të tregojnë se ndasitë fetare në Shkodër sot lexohen qysh në rrugët e qytetit. Ata ndjehen të nëpërkëmbur. Sipas tyre, rrugët e lagjeve të krishtera kanë përfituar investime, janë përmirësuar dhe ndriçuar, shpesh siç thonë ata- me ndihmën e CARITAS-it Italian. Ndërsa në lagjet tradicionale muslimane ligjin e bëjnë gropat, balta, errësira dhe braktisja. Sa është kjo e vërtetë? Shteti ka institucione që mbikqyrin investimet publike, qofshin ato edhe private. Le ta thonë ata të vërtetën. Sipas banorëve autoktonë të Shkodrës, prej viteve 1950 një politikë e zhbërjes së qytetit ka nisur qysh me Zina Franjën dhe vazhdon të ndiqet pingulthi. Eshtë një politikë, e cila ka synuar paprerë të zevëndësojë banorët e Shkodrës me banorë të Dukagjinit, që sot popullojnë lagje të tëra të qytetit. Gjatë periudhës komuniste të ardhurit kanë mbajtur pikat kyçe. Gjendja e padurueshme e qytetit sidomos pas vitit 1997 ka bërë që mijëra shkodranë të detyrohen të shpërngulen kryesisht në Tiranë dhe më pak në Durrës. Si një djep i kulturës që diti t’i dhuronte vendit një plejadë autorësh antologjikë, elita që mbeti në Shkodër pas spastrimit komunist, nuk mundi dhe ende nuk mund të konformohet me produktin kulturor dhe shkencor të periudhës komuniste. Kësaj sot i shtohet edhe vetëdija fetare dhe elementet e identifikimit religjioz. E vërteta është se mbi traditën e shkollës shqipe ende rëndojnë prangat e paragjykimeve të historiografisë enveriste, që e përshkruan pushtimin turk si natën më të errët që mbështolli këtë vend. Në fakt Shqipëria ka vuajtur në mbi 2,500 vjet histori të dëshmuara me qytete, pushtime edhe më të gjata dhe shumë më agresive. Në krejt historinë tonë mezi numërohen 2-3 shekuj të lirisë kaotike për krejt territorin. Pushtimi bizantin i shqiptarëve zgjati mbi 850 vite. Edhe ai konvertoi më shumë se gjysmën e popullatave shqiptare, madje në shumë raste me hekur të skuqur dhe kërcënime fizike. Bie fjala, askush nuk e ka mbiquajtur atë një natë të errët, një humbje kombëtare në kohë dhe energji. Sepse ndoshta ai s’ka qenë i tillë. Për këtë arsye, unë mendoj se krejt shtrati i ndërkomunikimeve religjioze në Shqipëri do të fitonte shumë sikur elitat akademike të angazhoheshin për të ndërmarrë mbi baza shkencore dhe të ndershme, mbi principet e reja të lirisë së mendimit dhe të shprehjes, një rishikim të asaj që është shkruar dhe sanksionuar si shkencore deri më tani mbi historinë tonë dhe marrëdhëniet me pushtuesit (lexo: edhe me fetë). E gjithë kjo qasje do të çlironte shumë energji positive që sot mbahen të ndrydhura dhe shpesh të frustruara nga pesha e moskuptimit dhe psikologjia e vjetër e përjashtimit, që adoptoi diktatura dikur. Ne sot kemi nevojë ta shohim njëri tjetrin në sy, jo si produkt të pushtuesve të huaj të ndryshëm, por ta njohim njëri tjetrin si shqiptarë që dallimet na shërbejnë për t’u afruar ndershëm dhe në dobi të vendit. Le ta pranojmë haptazi se respekti ynë ndaj njëri tjetrit dhe origjinës kombëtare është sot më i madh sesa pesha që ze tek seicili prej nesh gjykimi dhe përkatësia religjioze. Rritja e pritshme e peshës dhe rolit të religjionit në Shqipëri nuk duhet të prodhojë assesi procese dissociuese kombëtare, siç mund t’i interesojë kjo dikujt. Për këtë arsye, unë do t’i kurseja ata njerëz që flasin ndoshta edhe pa arsye për frikë nga prishja e ballancave fetare lokale, në rastin e bustit të Nënës Terezë. Por motivet e tyre të thella janë diçka që sa më gjatë të lihen pa përgjigje, aq më të njëmendëta bëhen. Dhe kjo na dëmton të gjithëve. Si komb. Si njerëz.